« گفت پيغمبر كه دلْ همچون پرى است * در بيابان ، كاو اسيرِ صَرصَرى است » « 68 » و چون قلب ، محلّ واردات ملكيّه و نفسانيّه و شيطانيّه است ، و ملك و نفس و « شيطان » - آنا فآنا « 69 » - چون رياح او را زير و بالا و تقليب مىكنند ، لهذا مراقبه و پاس آن - در بدايت احوال كه چنين است - مشكل است ، چنان‌كه در باب جهاد و رياضت در « منهج سيم » خواهد آمد . و در مراقبهء دل ، شناخته مىشود راههاى وسوسهء « ابليس » و وارد شدن او بر انسان . و پس از شناختن ورود « ابليس » و وساوس و خواطر ابليسيّه بر قلب - در حالت مراقبه و پاسبانى قلب - محاربه و مجادله مىبايد كرد با او ، به « استعاذه و حوقله » « 70 » ؛ و ظاهر ، آن است كه گويد : « اعوذ باللّه السّميع العليم من الشّيطان الرّجيم ، لا حول و لا قوّة الّا باللّه العلىّ العظيم ، و صلّى اللّه على محمّد و آله الطّاهرين » « 71 » . و باطن استعاذه و حوقله ، آن است كه به قلب پناه برد به حقّ تعالى ، و تبرّى كند از حول و قوّهء خود ، و توسّل جويد به قدرت و قوّت حقّ تعالى بر دفع شرّ « ابليس » و وساوس او ، و طلب رحمت كند بر حضرت رسول و آل طاهرين ، كه نور ايشان خاموش مىكند نار « ابليس » را . و مادام كه راه خطرات ابليسيّه بر قلب مسدود نشود ، مراقبهء قلب و محاربهء « ابليس » لازم است . و اگر به رياضات و مجاهدات طريق آمدوشد « ابليس » مسدود گرديد ، آن‌وقت ، از براى مراقبهء قلب معانى

--> ( 68 ) - در حديث آمد كه دل همچون پرى است * در بيابانى اسير صرصرى است « مثنوى معنوى » : دفتر سوم : 163 ( 69 ) - دم‌به‌دم ( 70 ) - استعاذه در اينجا « اعوذ باللّه من الشّيطان الرّجيم » گفتن ، و حوقله « لا حول و لا قوّة الّا باللّه العلىّ العظيم » گفتن است . ( 71 ) - به خداى شنواى دانا ، از « ابليس » مردود پناه مىبرم ، هيچ حركت و قدرتى جز به خداى بلندمرتبهء بزرگ نيست ، و درود بر محمّد و آل طاهرين او .